Dit betekent de nieuwe Wet zorg en dwang voor mensen met dementie

In 2020 is de nieuwe Wet zorg en dwang ingegaan. Deze wet regelt de zorg voor bijvoorbeeld mensen met dementie. De wet is bedoeld om hen zo min mogelijk te dwingen zorg te krijgen waarvoor ze niet zelf hebben gekozen. Wat houdt deze wet in?

De nieuwe Wet zorg en dwang (Wzd) vervangt de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (BOPZ). De BOZP was van toepassing op psychiatrische ziekenhuizen waar bewoners onder dwang werden opgenomen. Ook in verpleeghuizen voor mensen met dementie werd de wet toegepast, maar de wet was niet van toepassing op woonvormen waar mensen vrijwillig voor kiezen. Vanaf 2020 regelt de nieuwe Wzd de onvrijwillige opname van mensen met dementie. De wet geeft de zorgverleners ook regels voor het toepassen van onvrijwillige zorg. Deze regels gelden ook in andere woonvormen, zoals zorgboerderijen en zelfs thuis. Daardoor sluit de nieuwe wet beter aan bij deze tijd, waarin ook mensen met dementie langer thuis blijven wonen. Verder moeten ook instellingen voor dagbesteding zich houden aan de Wzd.

Wat is onvrijwillige zorg?

Onvrijwillige zorg is zorg waar iemand het niet mee eens is of waartegen hij zich verzet. Een veel voorkomend voorbeeld is een deur die op slot zit en die de bewoner zelf niet kan openmaken. Of kalmerende medicijnen, die met het eten zijn gemengd. Of eten en drinken geven terwijl iemand dat niet wil. Ook een gordel in de rolstoel of een rek rondom het bed, waardoor iemand niet zelf kan opstaan, zijn vormen van onvrijwillige zorg.

Uitgangspunt is ‘Nee, tenzij’

In de Wzd is het uitgangspunt ‘Nee, tenzij’. Iemand beperken in zijn vrijheid en onvrijwillige zorg geven mag alleen maar als het echt niet anders kan. Bijvoorbeeld als iemand met dementie zich zo gedraagt dat het gevaarlijk is voor hemzelf of voor zijn omgeving. Of als hij ernstige schade veroorzaakt of zichzelf verwaarloost. Of als zijn gedrag zo hinderlijk is dat anderen er agressief van worden. Een gesloten voordeur voor alle bewoners van een verpleeghuisafdeling mag dus niet meer. Volgens de nieuwe wet moeten deuren altijd open zijn. De deur mag alleen gesloten blijven voor bewoners voor wie dat echt nodig is. Voor de meeste zorginstellingen is dit een grote verandering. Zij kunnen dit overgangsjaar gebruiken om de wettelijke regels in te voeren. Ze kunnen bewoners die wel naar buiten mogen bijvoorbeeld een polsband geven waarmee de deur automatisch opengaat.

Stappenplan

Als een zorginstelling vindt dat onvrijwillige zorg nodig is, moet zij een zorgplan maken aan de hand van een stappenplan. De verantwoordelijke arts of GZ-psycholoog moet stap voor stap onderzoeken wat precies het probleem is en of daar echt geen andere oplossingen voor zijn. Deze verantwoordelijke arts of psycholoog heet een Wzd-functionaris. Hij moet ervoor zorgen dat er zo min mogelijk onvrijwillige zorg wordt toegepast. In het zorgplan staat welke onvrijwillige zorg zorgverleners mogen toepassen en in welke situaties. Dit zorgplan geldt steeds voor drie of zes maanden. Is de onvrijwillige zorg na die periode nog steeds nodig, dan moet een deskundige de situatie opnieuw beoordelen. Alleen als het niet anders kan, mag de periode met drie of zes maanden worden verlengd.

Inspraak

Mensen met dementie en hun vertegenwoordigers krijgen in de nieuwe wet meer inspraak. Als u het niet eens bent met de gegeven onvrijwillige zorg, dan kunt u de cliëntenvertrouwenspersoon (CVP) inschakelen. De CVP is onafhankelijk en niet in dienst bij de zorgorganisatie.

Hoe gaat het thuis?

Bent u mantelzorger van iemand met dementie die thuis woont? Dan kunt u ook te maken krijgen met de Wzd. Als uw naaste thuis hulp krijgt van een zorginstelling, is de Wzd van toepassing. Er moet dus een zorgplan zijn. Als er onvrijwillige zorg wordt toegepast, moet de zorginstelling daarvoor het stappenplan gebruiken. Ook moet er iedere drie of zes maanden een nieuwe beoordeling komen. Neemt u als mantelzorger ook bepaalde zorgtaken voor uw rekening? Dan heeft u ook te maken met de afspraken in het zorgplan. U kunt niet aan de zorginstelling vragen de deur op slot te doen als dat niet in het zorgplan staat. Ook bewoners in de gaten houden met camera’s of gps-apparatuur mag voortaan niet meer zomaar. Is er geen zorginstelling betrokken? Dan geldt ook de Wzd niet.

Overgangsjaar

2020 is een overgangsjaar. Zorginstellingen krijgen dit jaar nog de tijd om te leren hoe zij de nieuwe wet het beste kunnen toepassen.